OPDC

หน่วยงานของรัฐ รูปแบบใหม่

หน่วยธุรการขององค์การของรัฐที่เป็นอิสระ (Independent Administrative Organization)
หลักการ
(๑)           เป็นหน่วยงานรูปแบบใหม่ที่จัดตั้งขึ้นเพื่อทำหน้าที่ในการควบคุม กำกับดูแลกิจกรรมของรัฐ หรือดำเนินกิจการบริการสาธารณะตามนโยบายสำคัญที่ต้องการความเป็นกลางอย่างเคร่งครัด ปราศจากแทรกแซงจากอำนาจทางการเมือง ซึ่งจะมีคณะกรรมการเป็นองค์กรที่มีอำนาจ และมีหน่วยธุรการเพื่อทำหน้าที่อำนวยการ
(๒)           ไม่มีวัตถุประสงค์ในการแสวงหากำไร
(๓)           เป็นนิติบุคคล
(๔)           ความสัมพันธ์กับรัฐ
·         รัฐจัดตั้ง
·         ได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐ
·         รัฐมีอำนาจกำกับดูแลตามที่กฎหมายกำหนด เช่น ผ่านการแต่งตั้งถอดถอนคณะกรรมการและผู้บริหารระดับสูง การอนุมัติงบประมาณ การให้นโยบาย ฯลฯ)
·         บุคลากรมีสถานะเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐ
·         ต้องการอำนาจตามกฎหมายของเจ้าหน้าที่ของรัฐในการบังคับฝ่ายเดียวต่อประชาชนหรือกำกับตรวจสอบ
·         การบริหารงานไม่ใช้กฎระเบียบของทางราชการ
·         รายงานผลต่อคณะรัฐมนตรีและรัฐสภา
รายชื่อหน่วยงานของรัฐประเภทหน่วยธุรการขององค์การของรัฐที่เป็นอิสระ
ลำดับที่
หน่วยงาน
รัฐมนตรีผู้รักษาการ
วันที่ประกาศใน
ราชกิจจานุเบกษา
๑.
ธนาคารแห่งประเทศไทย
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๘ ธันวาคม ๒๔๘๕
๒.
สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์ และตลาดหลักทรัพย์
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๑๖ มีนาคม ๒๕๓๕
๓.
สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ
นายกรัฐมนตรี
๑๙ ธันวาคม ๒๕๕๓
๔.
สำนักงานคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๓๑ สิงหาคม ๒๕๕๐
๕.
สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงาน
๑๐ ธันวาคม ๒๕๕๐
๖.
องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะ   แห่งประเทศไทย
นายกรัฐมนตรี                         และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๑๔ มกราคม ๒๕๕๑
๗.
สถาบันคุ้มครองเงินฝาก
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๑๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๑
๘.
สำนักงานการบินพลเรือนแห่งประเทศไทย
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคม
๑ ตุลาคม ๒๕๕๘

๒) กองทุนที่เป็นนิติบุคคล : กลไกทางเศรษฐกิจของรัฐ
หลักการ
               กองทุนที่เป็นนิติบุคคลจัดตั้งขึ้นโดยตราเป็นพระราชบัญญัติ เนื่องจากต้องการอำนาจรัฐ    ในการบังคับฝ่ายเดียวต่อภาคเอกชนหรือประชาชน ในการสมทบเงินเข้ากองทุน ทั้งนี้ วัตถุประสงค์ของการจัดตั้งกองทุนก็เพื่อเป็นกลไกทางเศรษฐกิจของรัฐ ในการดำเนินบริการสาธารณะแก่ประชาชน หรือกลุ่มเป้าหมายเฉพาะ หรือเพื่อการแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจเฉพาะด้าน การดำเนินงานของกองทุนจะได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐบาล และเงินสมทบจากกลุ่มเป้าหมายนั้น ๆ
            การบริหารกองทุนจะบริหารในรูปของคณะกรรมการ โดยมีหน่วยธุรการรองรับการทำหน้าที่ใน ๓ รูปแบบ คือ
(๑)           รัฐวิสาหกิจ
(๒)           องค์การมหาชนตามพระราชบัญญัติ
(๓)           ส่วนราชการ
หน่วยงานของรัฐประเภทกองทุนที่เป็นนิติบุคคล : กลไกทางเศรษฐกิจของรัฐ
ลำดับที่
หน่วยงาน
รัฐมนตรีผู้รักษาการ
วันที่ประกาศใน
ราชกิจจานุเบกษา
๑.
กองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๒๗ กันยายน. ๒๕๓๙
๒.
กองทุนเงินให้กู้ยืมเพื่อการศึกษา
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๒๔ มีนาคม ๒๕๔๑
๓.
กองทุนการออมแห่งชาติ
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๑๑ พฤษภาคม ๒๕๕๔
๔.
กองทุนประกันชีวิต
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๑๐ เมษายน ๒๕๓๕
๕.
กองทุนประกันวินาศภัย
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๑๐ เมษายน ๒๕๓๕
๖.
กองทุนเพื่อการฟื้นฟูและพัฒนาระบบสถาบันการเงิน
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง
๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๒๘

๓)   หน่วยบริการรูปแบบพิเศษ
หลักการ
               (๑) เป็นหน่วยงานให้บริการภายในของระบบราชการ โดยมีลักษณะกึ่งอิสระ แต่ไม่มีสถานะเป็นนิติบุคคล ยังคงถือเป็นส่วนหนึ่งของกรม และอยู่ภายใต้การบังคับบัญชาของหัวหน้าส่วนราชการระดับกรม มีเป้าหมายให้บริการหน่วยงานเจ้าสังกัดเป็นหลัก และหากมีกำลังการผลิตส่วนเกินจะให้บริการหน่วยงานอื่นและประชาชนได้ (ซึ่งทำให้แตกต่างจากรัฐวิสาหกิจที่มิได้เป็นนิติบุคคล เช่น โรงงานยาสูบ ฯ ที่ให้บริการสาธารณะทางอุตสาหกรรมและพาณิชยกรรมแก่ประชาชนเป็นหลัก)
               (๒) การดำเนินงานใช้รูปแบบวิธีการบริหารจัดการสมัยใหม่ สามารถจะเรียกเก็บค่าบริการจากหน่วยงานเจ้าสังกัด หรือลูกค้าผู้รับบริการอื่น ๆ ได้
               (๓) ไม่มีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหากำไร และไม่นำส่งรายได้เข้ารัฐโดยตรง หรือจำเป็นต้องเลี้ยงตัวเองได้เป็นสำคัญ แต่ในบางกรณีอาจมีการวางเงื่อนไขให้ต้องนำส่งรายได้เหนือรายจ่ายบางส่วนเข้ารัฐตามสมควร
               (๔) ความสัมพันธ์กับส่วนราชการเจ้าสังกัด
               • จัดตั้งขึ้นจากการแปลงสภาพหน่วยงานบางหน่วยของส่วนราชการเจ้าสังกัดตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการบริหารงานของหน่วยบริการรูปแบบพิเศษ พ.ศ. ๒๕๕๐ ยังคงเป็นส่วนหนึ่งของส่วนราชการเจ้าสังกัด และไม่มีฐานะเป็นนิติบุคคลแยกจากส่วนราชการเจ้าสังกัด
              • ส่วนราชการเจ้าสังกัดจะตั้งงบประมาณอุดหนุนหน่วยบริการรูปแบบพิเศษในลักษณะค่าตอบแทนหรือค่าบริการในการใช้บริการของหน่วยบริการรูปแบบพิเศษ หรือค่าใช้จ่าย     ในการลงทุนเริ่มแรก แต่จะตั้งงบประมาณเพื่ออุดหนุนหน่วยบริการรูปแบบพิเศษไม่ได้
               • ส่วนราชการเจ้าสังกัดมีอำนาจบริหารจัดการ (ผ่านการแต่งตั้งคณะกรรมการและผู้อำนวยการ และการให้นโยบาย)
               • การดำเนินงานใด ๆ ของหน่วยบริการรูปแบบพิเศษต้องได้รับการมอบอำนาจจากหัวหน้าส่วนราชการหน่วยงานเจ้าสังกัด
               • บุคลากรมีสถานะเป็นพนักงานของหน่วยบริการรูปแบบพิเศษ
               • ได้รับการยกเว้นหรือผ่อนคลายกฎระเบียบ เพื่อให้เกิดอิสระความคล่องตัวทางการบริหารจัดการ

หน่วยงานของรัฐประเภทหน่วยบริการรูปแบบพิเศษ
ลำดับที่
หน่วยงาน
หน่วยงานเจ้าสังกัด
วันที่ประกาศแปลงสภาพใน                       ราชกิจจานุเบกษา
๑.
สถาบันส่งเสริมการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี
สำนักงาน ก.พ.ร.

๗ มีนาคม ๒๕๔๘
๒.
สำนักพิมพ์คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา
สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี
๑๑ สิงหาคม ๒๕๔๙

การจำแนกประเภทของหน่วยบริการรูปแบบพิเศษตามลักษณะภารกิจของหน่วยงาน
๑) หน่วยบริการรูปแบบพิเศษที่มีลักษณะภารกิจในการให้บริการด้านพาณิชยกรรมหรืออุตสาหกรรมแก่ส่วนราชการเจ้าสังกัด ยกตัวอย่างเช่น สำนักพิมพ์คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี เป็นต้น
๒) หน่วยบริการรูปแบบพิเศษที่มีลักษณะภารกิจในการให้บริการด้านบริการสาธารณะทางสังคม และวัฒนธรรม ยกตัวอย่างเช่น สถาบันส่งเสริมการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ หน่วยงานทางด้านศิลปะ วัฒนธรรม และพิพิธภัณฑ์ เป็นต้น

ศูนย์ข้อมูลองค์การมหาชน

(Web Portal)

หน่วยงานของรัฐ
ในกำกับของฝ่ายบริหาร

กองกิจการองค์การมหาชนและหน่วยงานของรัฐ
รูปแบบอื่น สำนักงาน ก.พ.ร.

ติดต่อเรา

แผนผังเว็บไซต์

ศูนย์ข้อมูลองค์การมหาชน

(Web Portal)

หน่วยงานของรัฐในกำกับของฝ่ายบริหาร

กองกิจการองค์การมหาชนและหน่วยงานของรัฐรูปแบบอื่น สำนักงาน ก.พ.ร.

ติดต่อเรา

แผนผังเว็บไซต์

หน่วยงานของรัฐ
ในกำกับของฝ่ายบริหาร

กองกิจการองค์การมหาชนและหน่วยงานของรัฐ
รูปแบบอื่น สำนักงาน ก.พ.ร.